Explore the fascinating world of the Victorian judges at this award-winning historic house.

Tren Tun

Mae teganau sy'n dangos trafnidiaeth wedi swyno plant erioed. Yn dilyn modelau o geffylau a cherti, gwelwyd trenau tegan wrth i gyffro'r rheilffyrdd ddod i Brydain, gan ganiatâu i bobl deithio o'u cartrefi ar unrhyw gyflymder am y tro cyntaf. Agorodd y rheilffordd yn Llanandras ym 1875. Dychmygwch pa mor gyffrous fyddai gweld y peiriannau enfawr yma! Roedd y trên tun yma'n defnyddio peirianwaith cloc i saethu ar hyd y llawr.

tin train

Dyma ddywed Mr Venebles, Cadeirydd Ynadon Sir Faesyfed yn oes Fictoria, am drenau yn y daith sain sy'n eich tywys o amgylch Llety'r Barnwr:

"Cefais fy ngeni ym 1809, wyddoch chi, a phan roeddwn i'n ddyn ifanc, doedd dim rheilffyrdd o gwbl. Roeddwn i arfer â theithio o Sir Faesyfed i'r coleg yng Nghaergrawnt ar y goets fawr. Coets wyth ceffyl, yn newid yn Henffordd ac yn Rhydychen. Byddai'r daith, yn teithio trwy'r dydd a'r nos, yn para mwy na phedair awr ar hugain. Doedd hi ddim yn gyfforddus ychwaith, alla' i'ch sicrhau chi; eistedd gydol y daith ar fwrdd caled, heb ffedog lin na ryg. Doedd neb wedi dyfeisio cotiau glaw. Bydden ni hogiau ifanc yn teithio ar y tu allan fel arfer, am dair ceiniog y filltir, ac yn ceisio bachu'r set nesa at y gyrrwr er mwyn rhannu ei ffedog lin ledr. Byddai'n costio ddwywaith cymaint i deithio y tu mewn i'r goets, hanner cyflog blynyddol gwas, rwy'n tybio. Mi wnes i deithio y tu mewn, i Lundain un tro. Roedd hi'n eithriadol o oer ac yn eira i gyd. Gwnaeth y goets droi drosodd ac mi wnes i gynnig reidio un o geffylau'r goets i nôl cymorth. Gan mai ceffyl coets oedd o, mynnodd yr anifail truenus drotian - dydy pum milltir o drotian ar gefn y fath anifail, heb gyfrwy, ddim yn rhy bleserus. Nawr, gallaf gyrraedd Llundain ar y trên mewn llai na deg awr am lai na phunt. Fyddwn i erioed wedi credu'r fath beth yn fy ieuenctid."

presteigne station

Yn yr ystafell ddosbarth:

Edrychwch ar y trên tegan. O ba ddefnydd mae o wedi'i wneud? Ydy o'n gallu symud? Sut? Edrychwch ar y llun o Orsaf Llanandras. Mae'r holl ddynion yn aros i drên gyrraedd. Allwch chi weld plismon? Aros i wneud beth mae'r dynion ar y dde? Ydych chi'n meddwl bod y dyn sy'n eistedd ar fin y platfform yn deithiwr ynteu ydy o'n gweithio yno?
Darllenwch yr hyn sydd gan Mr Venebles i'w ddweud am drenau. Sut beth fyddai teithio y tu allan i goets oedd yn cael ei thynnu gan geffylau? Fyddai gweision yn gallu fforddio teithio y tu mewn? Fyddai gweision yn gallu fforddio teithio ar drên? Allwch chi feddwl am unrhyw beth sydd wedi'i ddyfeisio yn ystod eich oes chi? Gofynnwch i'ch athrawon, eich rhieni a'ch teidiau a'ch neiniau beth allan nhw feddwl amdano sydd wedi'i ddyfeisio yn ystod eu hoes nhw.

 

 

 

News

Forthcoming Events

Strange But True

Historical Handy Hints

Recipes